2.1.
Những điều kiện bên ngoài
a.
Nơi tập : sạch sẽ, thoáng khí, sáng sủa, dễ chịu, yên tĩnh,
không gây chia trí.
b.
Tư thế đứng ngồi : đứng là tư thế thuận lợi cho việc
ca hát, nhưng lại mau mệt. Trong khi tập dượt nên cho ngồi,
thỉnh thoảng đứng lên để hát thử một vài đoạn đã
tập kỹ, hoặc để thay đổi tư thế cho máu lưu thông.
c.
Thời gian : từ 1 giờ 30 đến 2 giờ, nghỉ ở giữa 10 - 15 phút.
Chất lượng của buổi tập quan trọng hơn số lượng thời
gian. Ca trưởng cần chuẩn bị dọn bài kỹ lưỡng, và ca viên
cần tỉnh táo và sẵn sàng.
d.
Thời điểm : Buối sáng thì tinh thần sảng khoái, nhưng
giọng chưa đẹp ; buổi tối giọng hát tốt hơn những thường
tinh thần mệt mỏi hơn. Tránh tập buổi trưa. Nếu tập tối, không nên tập lúc ca viên đói quá hoặc no quá.
đ.
Đúng giờ : Đây là một điều kiện quan trọng, nói lên tinh
thần kỷ luật của ca viên. Phải tập cho ca viên có thói
quen đúng giờ để khỏi làm mất thì giờ của nhau : Ca trưởng
phải luôn đúng giờ. Nếu có gì bận đột xuất, phải tới
trễ hoặc vắng mặt, cần thông báo kịp thời cho ca viên
hoặc có người thay thế. Đến giờ, mà chưa đủ người, có
thể đợi thêm chừng 5 phút, rồi bắt đầu ngay, dù ít người
: có thể ôn trước cho bè nào đến đông đủ hơn cả,
hoặc kiểm tra thanh nhạc cho từng cá nhân ... Có thể tổ
chức thi đua đúng giờ để động viên nhau ...
e.
Hiện diện : sự hiện diện đầy đủ của ca viên là một
yếu tố tích cực cho buổi tập dượt. Thiếu vắng nhiều
sẽ làm nản lòng cả ca trưởng lẫn ca viên khác. Nên có quy
định tối thiểu về vấn đề này như sau :
-
Ai vắng nhiều tháng vì công việc chính đáng : nên làm đơn
xin tạm nghỉ, và ban điều hành cần thông báo cho tất cả các
ca viên khác biết.
-
Ai vắng vì bệnh tật hay công việc đột xuất : tìm cách thông
báo kịp thời cho ca trưởng hoặc Đoàn trưởng.
-
Ai vắng thất thường, không lý do, không xin phép, không thông
báo nhiều lần : nên cho nghỉ hẳn.
Như
vậy sẽ có những ca viên hiện diện thường xuyên để tập
luyện, con số này có thể ít, nhưng thà ít mà đều còn hơn
nhiều mà vắng mặt, không đi tập mà vẫn hát lê. Các ca
viên thường trực này làm nòng cốt cho ca đoàn. Trong
những dịp lễ lớn, lễ quan trọng như Giáng sinh, Tết,
Phục sinh ... Có thể mời thêm một số ca
viên tăng cường đến tập và hát trong những dịp lễ
nhất định nào đó.
2.2.
Những điều kiện tinh thần
Buổi
tập dượt cho ca đoàn vừa mang tính cách một buổi học hát,
vừa mang tinh cách một buổi sinh hoạt nghệ thuật, lại mang
tính cách của việc tông đồ.
-
Là một việc tông đồ, buổi tập dượt đòi hỏi lòng tự
nguyện, sự hy sinh nơi ca trưởng cũng như ca viên.
-
Là một sinh hoạt nghệ thuật, buổi tập dượt dòi hỏi
bầu khí thoải mái và an vui.
-
Là một việc học tập, buổi tập dượt đòi hỏi sự nghiêm
túc và cố gắng nơi mọi ca viên.
Để
đáp ứng lại những tính cách, những đòi hỏi đó, người
ca trưởng phải có tinh thần vừa của một nhà sư phạm,
vừa của một người làm nghệ thuật, vừa của một người
làm việc tông đồ.
a.
Là một nhà sư phạm, người
ca trưởng trong khi tập dượt cần có những điều kiện tinh
thần như :
a.1
Lòng kiên nhẫn để chịu
đựng được những điều chưa hoặc không vừa ý mình.
Pierre Kaelin có viết : “Ai không cảm thấy sự ray rứt vì không
đạt được lý tưởng thì không phải là một nghệ sĩ. Ai
cảm thấy sự ray rứt đó mà không có khả năng chịu đựng
một mình thì không phải là một bậc thầy” (xem L'art
choral, Editions Berger - Levrault, Paris 1974). Người ca trưởng kiên
nhẫn sẽ không nổi nóng la rầy những sai sót của ca viên
trong khi tập dượt, nhưng biết khích lệ để người ta sửa
sai, không nên làm cho họ nản lòng, thất vọng vì sai sót
của họ.
a.2.
Tính lạc quan là sự tin tưởng
rằng ca viên có thể tiến bộ, dù là chậm chạp. Do đó,
cần tìm ra những ưu điểm, dù nhỏ nhoi để khích lệ họ ;
cầm tìm ra những tiến bộ, dù ít ỏi, để khen ngợi họ. Có
như vậy, họ mới thấy hy vọng mình sẽ tiến bộ, và cố
gắng hát hay hơn trong tương lai. Nhờ đó mà họ cũng có được
niềm vui trong học tập.
a.3.
Lòng công minh và bao
dung : khi có sai sót, người thầy phải nhận ra và quy
lỗi đúng đối tượng, không đổ lỗi chung chung cho mọi người,
nhất là trong tình trạng nóng giận, trách mắng. Trái lại,
cần biết sửa sai trong tinh thần bao dung, thông cảm với sai
sót của kẻ khác và tự nhủ lòng rằng chính bản thân mình
cũng có thể sai sót như vậy được.
a.4.
Làm gương : Ca trưởng làm
nhiều hơn nói trong khi tập dượt. Muốn ca viên hát thế nào
thì mình phải làm mẫu trước để ca viên nghe và bắt chước
theo. Không nên nói dài dòng mà chính mình lại chẳng hát
mẫu bao giờ. Nếu cần để dặn dò điều gì, thì phải để
ca viên im lặng hoàn toàn đã. Không cần nói to, chỉ cần nói
rõ, để tập cho ca viên biết giữ thinh lặng. Nên nói đến
tinh thần bài hát hơn là nói đến kỹ thuật ; nói với tâm
hồn của ca viên hơn là nói với các cơ quan phát âm của
họ.
b.
Là một người làm nghệ
thuật,
ca trưởng, trong những buổi tập dượt, cần tạo được
những điều kiện tinh thần như :
b.1.
Niềm vui : chính ca trưởng
phải vui tươi để tạo được bầu khí vui tươi trong sinh
hoạt nghệ thuật hợp ca. Tuy rằng, muốn hát cho hay, cần
phải khổ công luyện tập một cách nghiêm túc, nhưng phải
biết hoá giải các gian lao, cực khổ, mệt nhọc đó bằng
niềm vui của những người làm nghệ thuật. Nghệ thuật chân
chính phải đem lại niềm vui thực sự không những cho người
thưởng thức nó, mà còn cho chính cả những người làm ra và
thể hiện nghệ thuật nữa.
b.2.
Sự tinh tế : trong diễn
tấu cũng như thưởng thức âm nhạc, chính người ca trưởng
phải có được sự nhạy cảm trong âm nhạc, sự nhạy cảm
này được bồi đắp bằng việc học tập một cách nghiệm
túc ngang tầm với trách nhiệm ca trưởng của mình. Kế đến,
ca trưởng có khả năng truyền đạt sở thích tinh tế về
nghệ thuật đó đến cho toàn ca đoàn. Muốn vậy, phải nâng
cao kiến thức âm nhạc cho ca viên và càng ngày càng nâng cao
trình độ diễn tấu cũng như thưởng thức âm nhạc của ca
viên bằng chính những bài hát hay mà ca trưởng đã chọn
lựa kỹ càng để đem ra tập cho ca đoàn. Không có gì giáo
dục thị hiếu nghệ thuật tốt cho bằng việc hát được,
nghe được chính những bài hát có nghệ thuật. Chính điểm
này làm cho ca viên cảm thấy việc hát của mình là bổ ích
về mặt tinh thần, và từ đó lại càng gia tăng niềm vui
tinh thần cho họ.
c.
Là một người làm việc tông
đồ,
ca trưởng trong khi tập dượt cần tỏ ra :
c.1.
Nhiệt thành : bất chấp
mọi vất vả, hy sinh việc cá nhân để lo cho việc chung,
chỉ mong làm sao tập hát cho hay để ca đoàn có thể làm tròn
nhiệm vụ của mình là “Tôn vinh Thiên Chúa và Thánh hoá các
tín hữu.”
c.2.
Khiêm tốn :
-
Không tìm vinh dự cho cá nhân, không tìm cách tự đề cao mình.
-
Tránh gièm pha, chỉ trích, nói xấu, ganh ghét các ca đoàn
hoặc ca trưởng khác, cùng xứ hay khác xứ.
Chính
việc tham gia ca đoàn phục vụ Hội Thánh như một việc tông
đồ là động cơ thúc đẩy ca trưởng lẫn ca viên vượt qua
được mọi khó khăn bất ngờ xảy ra, để kiên trì tập
luyện, hoàn thành sứ mạng ca hát của mình.
2.3.
Phương pháp tập dượt
a.
Một số nguyên tắc chung
:
a.1.
Điều gì cần tập, nên tập ngay, không nên để hát sai rồi
mới sửa. Cần chuẩn bị cho ca viên vượt khó khăn, hơn là
để cho họ hát sai rồi mất giờ sửa lại. Như vậy, ca trưởng
phải có khả năng hát mẫu để ca viên bắt chước, không
những về cao độ và tiết tấu mà thôi, nhưng cả về cường
độ, cách phát âm, âm sắc v.v...
a.2.
Hát hay là hát có hồn bằng một giọng hát đẹp. Giọng hát
đẹp là kỹ thuật, là hình thức để chuyển đạt tâm tình,
nội dung của bài hát. Yếu tố quan trọng vẫn là tâm tình,
tâm hồn, sự diễn cảm.
a.3.
Do đó bí quyết của phương pháp sư phạm âm nhạc là tập
luyện cách diễn tả hơn là tập luyện các kỹ thuật thanh
nhạc.
a.4.
Người thầy huấn luyện học viên :
-
Trước hết và trên hết qua nhân cách của mình.
-
Kết đó, qua điều thầy làm (Ca trưởng hát mẫu khi tập dượt).
-
Và rất ít qua điều thầy nói (không nên căn dặn quá nhiều
một lúc).
a.5.
Trí nhớ được tăng cường nhờ lặp đi lặp lại nhiều
lần cách quãng, hơn là học liền tù tì thật kỹ trong một
lần : khi tập dượt, nên thay đổi tập bài mới, ôn bài cũ,
mỗi lần mỗi đoạn, cho thay đổi.
a.6.
Mỗi lần một ít, nhưng nên tập kỹ để hát cho có hồn.
Mỗi lần ôn tập lại, cố gắng để ý hoàn chỉnh hơn về
một khía cạnh nào đó.
b.
Phương pháp tập dượt
Có
hai phương pháp chính, đó là phương pháp tổng hợp (trực
tiếp) và phương pháp phân tích (gián tiếp).
b.1.
Phương pháp tổng hợp (trực tiếp)
-
Ca trưởng hát mẫu tổng hợp vừa cao độ, tiết tấu, cường
độ, phát âm, âm sắc. Phối hợp cùng lúc kỹ thuật và
nghệ thuật.
-
Ca viên hát thuộc lòng (không nhìn vào sách hát), mắt hướng
nhìn về ca trưởng và lắng nghe để lặp lại thật giống
ca trưởng (sách hát chỉ để giúp trí nhớ khi gặp bài dài).
Phương
pháp này tạo được sự tương quan trực tiếp giữa người
ca trưởng và các ca viên. Đây là phương pháp chủ yếu dùng
để tập chung cho cộng đoàn, tập chung cho ca đoàn, tập riêng
cho từng bè đối với các bài hát tương đối ngắn hoặc tương
đối dễ.
b.2.
Phương pháp phân tích (gián tiếp)
-
Ca viên nhìn vào sách để xướng âm, rồi mới ráp lời
-
Sau đó ca trưởng mới nắn về cường độ, tập cách phát
âm ...
Phương
pháp này còn gọi là phương pháp gián tiếp vì sự tập trung
của Ca viên không trực tiếp đến ca trưởng, mà gián tiếp
qua trung gian của bài bản, của các dấu nhạc, của tiết
tấu, của lời ca v.v... Chỉ nên áp dụng phương pháp này khi
:
-
Muốn ca viên luyện tập thêm về xướng âm.
-
Gặp những đoạn nhạc khó về cao độ hoặc tiết tấu.
c.
Diễn tiến khi tập một bài
mới :
Thường
trước khi tập một bài mới, ca trưởng nên giới thiệu sơ
qua ý chính cũng như cấu trúc của bài. Nếu được, giải thích
thêm chủ đích của tác giả được thể hiện qua âm nhạc,
hoàn cảnh sáng tác ... Khi tập chung cho cả cộng đoàn, thì
chỉ nên đọc qua lời ca các câu cần tập một lần, nếu
cần nói lên tâm tình phải có khi hát nhạc đó, rồi bắt đầu
tập ngay (vì thường không có nhiều thì giờ).
c.1.
Nếu bài hát dễ, ngắn : Ca trưởng nên dùng phương pháp
tổng hợp. Ca trưởng hát mẫu để ca đoàn hoặc cộng đoàn
lặp lại, không cần nhìn vào sách, mà nên khuyến khích để
họ học thuộc lòng ngay.
-
Khi tập cho cả cộng đoàn,
nên chọn bài dễ và ngắn (từ 2 đến 4 câu nhạc) và có
thể tập theo cách thức sau :
+
Tập từng câu vừa phải, đừng quá dài, Nếu câu quá dài thì
chọn chỗ mà cắt ra làm hai phần sao cho có ý nghĩa :
Ca
trưởng hát trước một lần
Ca
trưởng lặp lại chỗ khó, hoặc lặp lại nửa câu sau
Ca
trưởng hát lại một lần nữa, rồi mời cộng đoàn hát
theo
Nếu
cộng đoàn hát đúng rồi, thì nên kịp thời mời họ hát thêm
một vài lần nữa.
Nếu
hát sai, thì sửa lại ngay chỗ sai, có thể xin cộng đoàn
lặp đi lặp lại vài ba lần chỗ sai đó để cho quen. Khi
sửa lại một chỗ sai, nên hát thêm các lời ca nằm trước
hoặc sau đó, để chỗ lặp lại có ý nghĩa.
+
Tập xong một câu, thì tập sang câu mới, diễn tiến như câu
đầu.
Khi
hát được câu hai rồi, nên cho lặp lại cả hai câu vài
lần. Trước khi mời cộng đoàn hát lại cả hai câu, ca trưởng
nên nhắc lại “vắn tắt”cao độ của câu một, nhất là
nhắc lại chỗ khó để cộng đoàn nhớ lại.
Rồi
tiếp tục sang câu ba, rồi ôn lại cả ba câu ...
+
Lưu ý : khi điều khiển
cộng đoàn, cử chỉ của ca trưởng phải rõ ràng và đơn
giản hơn là khi điều khiển ca đoàn.
-
Khi tập chung cho ca đoàn hoặc riêng cho từng bè, ca trưởng cũng
dùng cách thức như trên. Vì thường có rộng thời giờ hơn
nên ca trưởng lưu tâm uốn nắn cho ca đoàn hát có tâm tình
hơn.
c.2.
Nếu bài hát dài, ít bè, ca trưởng cũng có thể dùng phương
pháp tổng hợp, tập trung tập dượt một đoạn rồi mới
sang đoạn khác. Tập bè trên một câu, rồi tập sang bè dưới,
sau đó ráp chung hai bè hát cho được một vài câu, rồi mới
tập sang các câu khác.
c.3.
Nếu bài dài nhiều bè, ca trưởng cần tập theo từng đọan.
Mỗi đoạn có thể tập theo các giai đoạn sau :
-
Giai đoạn phá vỡ (học hát) : các bè (với sự trợ lực
của các trưởng bè) học riêng cho thuộc bè của mình, chủ
tâm vào cao độ và tiết tấu, còn cường độ và cách phát
âm những chỗ đặc biệt thì bè trưởng phải thống nhất
với ca trưởng trước khi muốn tập kỹ cho bè mình.
-
Giai đoạn ráp chung (ôn bài, tiêu hoá) : các bè ráp chung với
nhau sao cho cân bằng về âm lượng và hài hoà về âm sắc.
Ca trưởng chú tâm đến cường độ của từng câu, của
từng bè sao cho phù hợp. Đồng thời cũng để ý đến các
vấn đề liên quan đến thanh nhạc như lấy hơi, phát âm, các
sắc thái âm thanh ... Làm sao cho âm thanh được đồng đều,
hoà quyện, đúc kết với nhau cho có nghệ thuật. Nên ôn
tập nhiều lần những chỗ khó về cường độ (cao trào),
chỗ liền tiếng, rời tiếng, sforzando, sostenuto ... Cho hát
chậm lại khi muốn kiểm tra về cao độ. Cho hát nhanh hơn khi
muốn kiểm tra về tiết tấu.
-
Giai đoạn trình tấu (trả bài) : Ca đoàn hát như thật qua các
lần hát thử sau khi tập xong một đoạn, qua các buổi tổng
dợt, qua các lần thu băng thử ... Mỗi lần trình tấu thử,
ca trưởng cần lắng nghe để biết còn phải sửa lại hay
bổ túc thêm điều gì. Lúc đó, không nên hát lớn theo ca viên
như lúc tập dượt hoặc lúc trình tấu thực thụ.
Lưu
ý
: Có những bài tuy nhiều bè, nhưng dễ hát, ca trưởng không
cần tập riêng từng bè, mà có khi tập chung với nhau, bè này
đôi câu, tới bè kia rồi ráp thử ... xem ra có hiệu quả hơn
là tập riêng rồi mới ráp chung. Đối với lối tập này, ca
trưởng phải nắm thật vững các bè, có khả năng hát thay
cho những bè mình chưa tập, bất cứ ở chỗ nào.
Kết
luận :
Để tập dượt cho tốt cần dọn bài cho kỹ . Khả năng
của ca trưởng được biểu lộ phần rất lớn ở trong công
việc nặng nhọc này . Và
uy tín ca trưởng cũng được củng cố nhờ công việc này .
Vì thế ca trưởng phải trau dồi xướng âm, học tập
nhiều kiến thức âm nhạc, để có thể diễn tả bản nhạc
cho hay, học thanh nhạc để có được giọng hát mẫu khả
quan, học hỏi cách tập dượt để có thể truyền đạt tình
ý của mình cho ca viên một cách hiệu quả mau lẹ. Có như
thế, mới ngang tầm được với trách vụ ca trưởng của mình.
{
Các câu HỎI ôn tập
1.
Ca trưởng phải làm gì khi dọn bài để tập dượt ?
2.
Cho biết các điều kiện bên ngoài liên quan đến buổi tập
dượt ?
3.
Với tính cách một nhà sư phạm, ca trưởng cần phải thế nào
khi tập dượt?
4.
Với tính cách một người làm nghệ thuật, ca trưởng cần
giúp ca viên đạt được những điều gì ?
5.
Với tính cách một người tông đồ, ca trưởng cần tỏ ra
như thế nào trong buổi tập dượt ?
6.
Cho biết một số nguyên tắc chung trong việc tập dượt ?
7.
Phương pháp tổng hợp là gì ? Phương pháp phân tích là gì ?
Đâu là phương pháp chủ yếu nhất ?
8.
Thử trình bày cách tập cho cộng đoàn ?
¼/span>
!
Pháp : Répétition ; Anh : Rehearsal [Back]
[Top]
